مهارت های مطالعه
مهارت های مطالعه و تندخوانی برای مطالعه مطالب مجلات و کتابهای عمومی یادگیری مفید است. علاوه بر آن برای دانشآموزان و دانشجویانی که قصد دارند در کنکور سراسری یا آزمون مهم و بزرگی مانند آزمون وکالت شرکت کنند بسیار ضروری و مهم است.
مهارت های مطالعه و تندخوانی به آنها کمک میکند که سرعت مطالعه خود را با درک مطلب بهتر افزایش دهند. به این طریق میتوانند تا روز آزمون، درسهای خود را چندین بار مرور کنند. در گذشته بسیاری معتقد بودند که هر چه سرعت مطالعه آهستهتر باشد، یادگیری سریعتر و ماندگارتر خواهد بود.
مطالعه هنر موفقیت در تحصیل
مطالعه از باب مفاعله، به معنی خواندن کتاب است و طلع به معنی بر آمدن است و در اصطلاح ادبیات، نوعی از خواندن بیصدا را گویند.در جای دیگر آمده است:«مطالعه به ضم «م» و فتح «لام و عین» نگریستن به هر چیزی برای واقف شدن به آن و تأمل و تفکر و اندیشه و نظر به دقت است.
انسانها در طی قرون و اعصار همواره تجربه و معلومات کسب نموده و آن را در اختیار نسلهای بعدی قرار داده و در این راه هیچگاه از حرکت باز نایستادهاند. آگاهی از این تجارب و معلومات منوط به استفاده از ابزارها و شیوههایی است که ما را در استفاده بهینه و مؤثر از علم و تکنولوژی یاری میبخشد.
یکی از این شیوهها فنون آشنایی با اصول و مهارت های مطالعه و تندخوانی میباشد. امروزه مطالعه یکی از مهمترین روشهای افزایش معلومات است که اگر به طور صحیح انجام شود میتوان در مدت زمان کوتاه اطلاعات بسیاری کسب نمود.
رشد علمی جهان
امروزه علم گسترش بسیاری یافته و روز به روز بر دامنه آن افزوده میگردد. از سویی مشغلههای دنیای مادی همواره فرصتهای مطالعه را کمتر میکند. بنابراین با آموختن روشهای علمی مطالعه میتوان در مدت اندکی اطلاعات وسیعی به دست آورد.
محققان با آزمایش روشهای مختلف و کسب نتایج بهتر با سرعت مطالعه بالاتر به این نتیجه رسیدهاند که هرچه سرعت مطالعه بیشتر باشد یادگیری عمیقتر و پایدارتر خواهد شد. در دنیای امروز زمان حرف اول را میزند. آنچه همه کم میآورند وقت است.
همچنین با انتشار سریع و فراوان مطالب در دنیای پر سرعت فناوریهای مدرن بهتر آن است که سرعت مطالعه خود را افزایش دهیم. به این طریق کمبود وقت بهانهای برای پشت گوش انداختن مطالعه باکیفیت نشود.
یادگیری یک مهارت جدید
با یادگیری مهارت های مطالعه و تندخوانی می توانیم حجم اطلاعات بیشتری را در زمان کمتری به خاطر بسپاریم. جالب است بدانید که با افزایش سرعت در مطالعه تمرکز حواس نیز بیشتر میشود. این تمرکز حواس در افزایش اعتماد به نفس و کاهش اضطراب امتحان فرد تاثیر به سزایی دارد.
دستورالعمل مطالعه و تندخوانی
یادگیری مهارت های مطالعه و تندخوانی و افزایش سرعت مطالعه برای تمام کسانی که با آموزش و مطالعه سروکار دارند لازم است. بویژه کنکوریها، دانشجویان ارشد و دکتری که با توجه به مشغلههای کاری و روزمره، زمان کمتری برای مطالعه دارند.
راهکارها و تکنیکهای افزایش سرعت مطالعه کاملا اکتسابی است و با تمرین و توجه میتوان به نتیجه دلخواه رسید. شاید شما هم جز آن دسته از افرادی باشید که دیدگاهتان در رابطه با مهارت های مطالعه و تندخوانی انجام فعالیتی سخت و طاقتفرسا باشد.
اما کافی است همت کنید و دیدگاه خود را تغییر دهید. یاد بگیرید که عدم علاقه به درس را فراموش کنید و انرژی خود برای یادگیری و کسب مهارتهای مطالعه افزایش دهید. یکی از مهمترین دغدغههایی که ذهن دانشآموزان و دانشجویان را در دوران تحصیل به خود مشغول میکند این سوال است که چگونه عشق به مطالعه و علاقه به درس را در خود افزایش دهیم؟
این سوالات مخصوصا زمانی ذهن افراد را مشغول میکند که نزدیک به یک دوره زمانی تحت فشار باشند. مهم نیست که در حال مطالعه زیستشناسی باشید یا بیلیارد بازی کنید. برای رسیدن به پاسخ این سوال حتما مقاله چگونه درس بخوانیم تا موفق شویم؟ را مطالعه کنید.
عنصر گمشده تمرکز
هنر تمرکز کردن به معنی حفظ مداوم تمرکز ذهن روی فعالیت در حال انجام و نادیده گرفتن سایر افکار و عوامل حواسپرتی است. توانایی تمرکز ذهن برای کسب مهارت های مطالعه و تندخوانی یکی از عوامل تعیینکننده برتری دانشآموزان و دانشجویان در رقابت با یکدیگر است.
همه انسانها این توانایی مغزی را دارند که گاهی اوقات هنگام انجام برخی از کارها تمرکز خود را حفظ کنند. مانند زمانی که در کاری که از آن لذت میبرید غرق میشوید. هنگام ورزش، یادگیری موسیقی، بازی کامپیوتری یا تماشای یک فیلم.
اما وقتی نوبت به کسب مهارت های مطالعه و تندخوانی و درس و مطالعه میرسد، اوضاع کمی متفاوت است. زیرا برای بسیاری از افراد، مطالعه وظیفهای اجباری است و لذتی به همراه ندارد و موضوعات مورد مطالعه برایشان خستهکننده، دشوار و غیر جذاب است. اگر دنبال موفقیت هستید باید این 3 عامل اصلی موفقیت را بشناسید.
بنابراین ذهن و مغز در چنین زمانی به سرعت از یک شاخه به شاخه دیگر میپرد و قادر به افزایش تمرکز نخواهد بود. نگرانیها و دغدغههای مختلف به فرد هجوم میآورند. پیش از آن که متوجه شود، عوامل حواسپرتی خارجی، توجه او را به خود جلب خواهند کرد.
افزایش توان تمرکز
افزایش تمرکز برای بسیاری از افراد یک مشکل است. مخصوصا برای کسانی که مهارت های مطالعه و تندخوانی را نمی دانند. این گونه از افراد نمیتوانند روی یک کار متمرکز شوند. میدانیم که تمرکز به معنای کنترل ذهن و توجه است. زمانی که تمرکز میکنید باید بتوانید تمام توجه خود را روی یک موضوع متمرکز کنید.
در زمان تمرکز مخصوصا در هنگام مطالعه باید هر نوع افکار و احساس غیر مرتبط را از ذهن خود خارج کنید. افزایش تمرکز اهمیت بسیار زیادی برای موفقیت در کار و زندگی شخصی و کسب مهارت های مطالعه و تندخوانی دارد. زمانی که روی کاری تمرکز میکنید، بهرهوری شما افزایش مییابد. برای اینکه بتوانید تمرکز خود را روی یک موضوع خاص قرار دهید نیاز به تمرین و آموزش دارید.
حافظه نقش مهمی در زندگی دارد و ضعف آن باعث میشود که عملکرد بهتری در کار و تحصیل خود نداشته باشید. بنابراین برای دست یابی به موفقیت باید حافظه خود را تقویت کنید. عواملی را که باعث کاهش عملکرد آن میشوند از بین ببرید.
افراد زیادی به دنبال راههایی برای بهبود مهارت های مطالعه و تندخوانی و تقویت حافظه و استفاده بیشتر از ظرفیت مغز خود هستند. با تقویت حافظه میتوانید مطالب را بهتر به خاطر بسپارید. به همین دلیل دانشآموزان و دانشجویان یکی از مخاطبان همیشگی برای یادگیری راههای تقویت حافظه هستند. شرکت در کلاسهای تندخوانی شما را تندخوان نمی کند. تا زمانی که شما سختی تن دادن به تمرینهای آن را به جان نخرید، هرگز ره به جایی نخواهید برد.
عناصر مهم مطالعه
1) ایجاد انگیزه
یکی از مهمترین عواملی که به یادگیری مطالب کمک میکند و یادگیری را سهل و سریع میسازد انگیزه است. «انگیزه به حالتهای درونی اُرگانیسم که موجب هدایت رفتاری به سوی نوعی هدف میشود اشاره میکند. »
در واقع انگیزه از مهمترین عواملی است که پیشرفت فرد را تأمین میکند. انگیزه درجات مختلفی دارد و در سنین مختلف متفاوت است. به عنوان مثال برای یک دانشآموز ابتدایی تشویق ساده و قول خرید یک کتاب و مانند آن و برای یک دانشآموز دبیرستانی صحبت از آینده، داشتن شغل مناسب و زندگی شرافتمندانه و راحت، ایجاد انگیزه میکند. انگیزه بر دو نوع است: انگیزه درونی و انگیزه بیرونی.
الف) انگیزه درونی مولود عوامل درونی چون باورها، اعتقادات، آرزوها، و غیره است.
ب) انگیزههای بیرونی مولود عوامل بیرونی چون: پدر و مادر، معلّم، دوستان، هم کلاسیها و حتی بعضی از درسها و کتابهاست.
در ذیل فنونی معرفی شده است که دانشآموز با به کار بستن آن میتواند تا حد زیادی در خود ایجاد انگیزه کند و بین خود و دروس ایجاد علاقه نماید.
فنون ایجاد انگیزه
- هدف هر درس یا کتاب را در آغاز مطالعه دقیقا بدانید.
- مطالب کتاب را از ساده به دشوار یاد بگیرید.
- از رقابت و چشم و هم چشمی پرهیز نمایید.
- برای یادگیری مطالب کتاب از چند روش استفاده کنید. به عنوان مثال مباحثه کردن، تمرین و تکرار و…
- تا آن جا که ممکن است فصلهای یک درس را با یکدیگر و درسهای دیگر را با هم مربوط سازید.
- مطالب آموخته شده را تا حد ممکن در موقعیتهای روزمره خود به کار ببرید و از این مطالب مثال بسازید.
- هیچگاه از نام درس نهراسید.
2) تنظیم برنامه
برای بهبود مهارت های مطالعه و تندخوانی و رشد مطالعه خود برنامهای مشخص و در عین حال به حد کفایت انعطاف پذیر، چنان که در عمل قابل اجرا باشد لازم است؛ زیرا داشتن «برنامه مشخص مطالعه» نیروی تمرکز حواس را زیاد میکند.
اگر دانشآموز و دانشجو بداند که چرا فلان کتاب را مطالعه میکند و مدت زمان لازم برای مطالعه و یادگیری آن چه مقدار است؟ مطالب پیچیده کتاب کدام قسمت است؟ و زمان یادگیری مناسب آن چه موقع است؟ موفقتر خواهد بود تا این که بدون دانستن پاسخ این سؤالات مطالعه را آغاز کند.
زیرا پاسخ به این سؤالات، تمرکز حواس را فراهم میسازد و کوشش فراوان برای تأمین این تمرکز را به حداقل میرساند. با تنظیم برنامه مشخص مطالعه و اجرای دقیق آن از ابتدای سال تحصیلی، دانشآموز میتواند از خطر انباشتن مغز در آخرین دقایق پیش از امتحان اجتناب کند.
در تنظیم برنامه باید به نکات ذیل توجه داشت:
- برنامه باید قابل انعطاف باشد.
- برای مطالعه هر درس وقت کافی منظور کنید.
- برنامه را متناسب با روحیه شخصی خود تنظیم کنید.
- مرور هفتگی درسها را در برنامه بگنجانید.
- وقت مطالعه هر درس حتی الامکان نزدیکتر به ساعات آن درس تعیین شود.
- هر جلسه مطالعه را به چند قسمت تقسیم کنید.
3) رفع عوامل حواس پرتی
شاید برایتان بارها اتفاق افتاده باشد هنگام مطالعه صدای تلویزیون یا رادیو یا حضور یک میهمان و… توجّه شما را به خود جلب کرده و وقتی به خود میآیید متوجه میشوید مدّت زیادی از وقت خود را تلف کردهاید و از زمان مطالعه هم چیزی باقی نمانده است، به این عوامل که باعث انصراف شما از مطالعه میشود منحرفکنندههای حواس میگویند.
از منحرفکنندههای بیرونی، بعضی قابل کنترل هستند، مثل صدای تلویزیون و بعضی دیگر قابل کنترل نیستند، مثل سروصدای ماشینها در خیابان و فکر کردن مثلاً دانشآموز هنگام مطالعه کتاب تاریخ، به شخصیت نادر شاه توجهاش را به خود جلب کرده و با او در جنگها شرکت میکند و به گونهای از مطالعه دور میشود و بعد از گذشت مدّت طولانی متوجه میشود که هنوز یک صفحه بیشتر نخوانده و با نادرشاه به تصرّف شهرهای هندوستان مشغول بوده است!
برای رهایی از این امر در مواقعی که منحرفکنندهها بیرونی هستند باید مواردی که قابل کنترل هستند را از اطراف خود دور کنید. برای رهایی از منحرفکنندههای درونی نیز باید فواصل زمانی تمرکز روی درس مورد مطالعه را کوتاه کنید یا بعد از خواندن هر صفحه نکته برداری نمایید.
4) زمان مطالعه
یکی از عاقلانهترین و در عین حال مشکلترین قوانین مطالعه، داشتن برنامه منظم و به کار گرفتن آن است. مشکل بودن این کار از این نظر است که علاوه بر وسوسهها و مزاحمتهای گوناگون، اغلب وقفهها و فاصلههای ناخواسته ایجاد میگردد. با وجود این اگر به مطالعه و تحصیل علاقه دارید برنامهای را طرح کنید و طرح خود را به مرحله اجرا در آورید.
بهترین زمان مطالعه بستگی به موقعیت و عادات فردی افراد دارد، بعضیها عادت دارند تا نیمههای شب بیدار بمانند، بعضیها صبح زود و … افراد باید خودشان نبض خود را در اختیار بگیرند و وقت مطالعه را برای خود تعیین کنند. به طور کلی میتوان گفت که دروس حفظ کردنی را صبح زود بهتر میشود فرا گرفت، اما در هر حال هیچ زمانی برای مطالعه و فراگیری نامناسب نیست.
توصیههایی در رابطه با وقت مطالعه
- برای درسهایی که به صورت خطابه و سخنرانی توسط استاد در کلاس ایراد میگردد، بلافاصله بعد از پایان درس فرصتی برای مطالعه در نظر بگیرید.
- واقع گرا باشید (ساعتی را که برای تمدد اعصاب لازم دارید در برنامه خود بگنجانید).
- برای جلوگیری از انباشته شدن ساعات مطالعه آن را در طول روز پخش کنید.
- برای هر ساعت درس، حداقل دو ساعت مطالعه و تمرین در نظر بگیرید.
- بالاتر از همه وقت را غنیمت بشمارید و از آن کمال استفاده را ببرید.
5) محیط مناسب برای مطالعه
ایجاد محیطی که برای مطالعه شخص شما مناسب باشد، اهمیت بسیار دارد. عناصر تشکیل دهنده یک محیط کاملاً مناسب برای مطالعه، برای همه کس یکسان نیست. هر کس باید خود، آنها را کشف و تعیین کند. ولی روی هم رفته گروه زیادی از دانشجویان موفق رعایت توصیههای زیر را برای مطالعه ثمربخش و بسیار مفید تشخیص دادهاند:
- اتاقی مختص مطالعه تعیین کنید. اتاقی را انتخاب کنید که هر روز، و در صورت امکان در ساعتهای معیّنی از روز در اختیار شما باشد.
- مکان مطالعه به گونهای باشد که در آن «صدای عبور و مرور» و سایر موجبات انصراف حواس حداقل باشد.
- جریان هوای تازه را در اتاق تأمین نمایید. تمرکز حواس نیازمند حداکثر کارآیی و کفایت جسمی و روحی است. اتاقی که اکسیژن به اندازه کافی ندارد استعداد و کفایت جسمی روحی را کاهش میدهد، و وقتی شرایط جسمی و روحی فراهم نباشد تمرکز حواس به وجود نمیآید. بنابراین جریان هوای تازه را در اتاق تأمین نمایید.
- درجه حرارت مکان مطالعه را ملایم نگاه دارید.
- برای اتاق مطالعه نور مناسب در نظر بگیرید. در شرایط معمولی و عملی، نوری معادل بیست و پنج تا سی شمع برای مطالعه لازم است. علاوه بر نوری که مخصوص میز مطالعه است، همه فضای اتاق باید به حدّ کافی روشن باشد. نور کافی مانع ایجاد تضاد نوری میان دو قسمت از فضای اتاق میشود. تباین و تضادّ نوری موجب کشیدگی و خیرگی چشم میشود، و خیرگی سبب خستگی سریع چشم است.
بازار پر سود دورههای تندخوانی
با استفاده از روشهای نوین مهارت های مطالعه و تندخوانی که مبدع اصلی آن تونی بوزان انگلیسی بود خیلیها بدنبال کسب درآمد در این حوزه رفتند. قدیمیترین آموزشگاه در ایران بعد از انقلاب موسسه تندخوانی نصرت بود. آموزشگاه نصرت بعدها با ارائه روش یادگیری زبان در 90 روز به شهرت رسید.
در یک دهه گذشته اشخاصی با تکمیل دوره نصرت و اضافه کردن چند تکنیک دیگر به آن پکیجهایی تهیه و با ارایه آنها به مخاطبین و علاقه مندان به ثروتهای هنگفتی دست یافتند. قیمت بعضی از این دوره مخصوصاً دورههای VIP این اساتید، گاهی تا میلیون ها تومان هم میرسد.
اگر بدنبال یادگیری مهارت های مطالعه و تندخوانی هستید و هزینه لازم برای شرکت در کلاسهای حضوری و تهیه پکیجهای اساتید را ندارید. میتوانید با عضویت در کانال مهارت های مطالعه و تندخوانی از بعضی از این دورهها به صورت رایگان بهره بگیرید. موفق باشید.
پی نوشت ها:
- لغت نامه دهخدا.
- علی اکبر سیف، روانشناسی پرورشی، ص 336.
- اوتیس د. فرو – موریس. ا. لی، ترجمه عبدالحسین آل رسول، چگونه مطالعه کنیم تا دانشجوی موفقی باشیم، ص 33.
- بهرام طوسی، مهارتهای مطالعه، ص 83.
- اوتیس د. فرو – موریس. ا. لی، ترجمه عبدالحسین آل رسول، چگونه مطالعه کنیم تا دانشجوی موفقی باشیم، ص 33.
بازدیدها: 1
